Guthrie Bıktırma Yöntemi: Alışkanlıkları Değiştirmenin Psikolojik Yolu

Öğrenme psikolojisi denildiğinde akla gelen en önemli isimlerden biri olan Edwin Ray Guthrie, davranışların şekillenmesi konusunda “Bitişiklik Kuramı” ile devrim yaratmıştır. Guthrie’ye göre öğrenme, bir uyarıcı ile bir tepkinin tek bir seferde birleşmesiyle gerçekleşir. Bu kuramın en dikkat çekici uygulama alanlarından biri ise istenmeyen alışkanlıkların yok edilmesi için kullanılan stratejilerdir. Bu stratejiler arasında en popüler olanı ise şüphesiz bıktırma tekniğidir. Peki, eğitimden günlük yaşama kadar pek çok alanda karşımıza çıkan **guthrie biktirma yoentemi** tam olarak nasıl işler ve neden bu kadar etkilidir?

Bu makalede, Guthrie’nin öğrenme kuramını, alışkanlıkları değiştirme yollarını ve bıktırma metodunun uygulama prensiplerini detaylıca ele alacağız.

—

1. Guthrie ve Bitişiklik Kuramı Nedir?

Edwin Guthrie, öğrenmeyi oldukça sade bir prensibe indirger. Ona göre, bir uyarıcıya karşı bir kez gösterilen tepki, aynı uyarıcı tekrar ortaya çıktığında yine gösterilme eğilimindedir. Guthrie, öğrenmenin ödül veya cezadan ziyade, uyarıcı ve tepkinin zaman içindeki yakınlığına (bitişiklik) bağlı olduğunu savunur.

Bu kuramsal çerçevede, “alışkanlık” dediğimiz olgular, belirli uyarıcılarla kemikleşmiş tepkilerdir. Bu alışkanlıkları kırmak için Guthrie üç temel yöntem önermiştir: Eşik Yöntemi, Zıt Tepki Yöntemi ve asıl konumuz olan **guthrie biktirma yoentemi**.

—

2. Guthrie Bıktırma Yöntemi Nasıl Uygulanır?

**Guthrie biktirma yoentemi**, bir bireyin sergilediği istenmeyen davranışı, o davranışı yapmaktan tamamen yorulana, sıkılana ve tiksinene kadar aralıksız bir şekilde tekrarlatılması esasına dayanır. Buradaki anahtar nokta, eylemin kişinin kendi isteğiyle değil, bir zorunluluk haline gelene kadar devam etmesidir.

Uygulama Mekanizması

Bir davranışı bıktırma yoluyla söndürmek için şu adımlar izlenir:

1. İstenmeyen davranış tespit edilir.

2. Bireyin bu davranışı normalde alacağı hazdan çok daha uzun süre yapması sağlanır.

3. Organizmanın “yorgunluk” aşamasına geçmesi beklenir.

4. Yorgunluk anında uyarıcı hala mevcut olsa da tepki gösterilemez hale gelir ve böylece eski bağ kopar.

Klasik Bir Örnek: Kibrit Yakan Çocuk

Guthrie’nin en meşhur örneği, kibrit yakma takıntısı olan bir çocuk üzerinedir. Ebeveyn, çocuğu cezalandırmak yerine onun önüne yüzlerce kutu kibrit koyar. Çocuk ilk 10-20 kibriti yakmaktan keyif alsa da, eylem zorunlu olarak devam ettirildiğinde kollarında ağrı başlar, duman genzini yakar ve çocuk “artık yeter” der. Ancak eylem biraz daha devam ettirilir. Sonuç olarak, çocuk için “kibrit” uyarıcısı artık “heyecan” ile değil, “yorgunluk ve bıkkınlık” ile eşleşir.

—

3. Bıktırma Yönteminin Kullanım Alanları ve Sınırları

Eğitim ortamlarında ve evde disiplin sağlama süreçlerinde **guthrie biktirma yoentemi** oldukça yaygın bir kullanım alanına sahiptir. Ancak bu yöntemin uygulanması büyük bir hassasiyet gerektirir.

Sınıf Yönetiminde Kullanımı

Sınıfta sürekli kağıttan uçak yapıp fırlatan bir öğrenciye, tüm kağıtları bitene kadar yüzlerce uçak yaptırmak bu yönteme bir örnektir. Öğrenci bir noktadan sonra uçak yapma eyleminden nefret eder hale gelir. Benzer şekilde, ders sırasında sakız çiğnemesi yasak olan bir öğrenciye, ağzı yorulana kadar çok sayıda sakızı aynı anda çiğnetmek de bıktırma stratejisidir.

Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

Bıktırma yöntemi her zaman güvenli olmayabilir. Özellikle şu noktalara dikkat edilmelidir:

* **Fiziksel Sağlık:** Yöntem uygulanırken bireyin sağlığını tehdit edecek (aşırı yemek yedirme gibi) durumlardan kaçınılmalıdır.

* **Travmatik Etki:** Bireyde aşağılanmışlık hissi uyandırmamak adına, yöntemin bir işkenceye değil, pedagojik bir sürece dönüşmesi sağlanmalıdır.

* **Tutarlılık:** Eğer uygulama birey tam doygunluğa/bıkkınlığa ulaşmadan kesilirse, bu durum davranışı pekiştirebilir.

—

Sonuç

Özetle, **guthrie biktirma yoentemi**, alışkanlıkların mekanik doğasını kullanarak onları yine mekanik bir yolla bozmayı hedefler. Guthrie’nin bu yaklaşımı, cezaya alternatif olarak “davranışı doyum noktasına ulaştırma” mantığına dayanır. Doğru zamanda ve dozda uygulandığında, inatçı kötü alışkanlıkların ortadan kaldırılmasında son derece etkili olabilir. Ancak her bireyin “bıkma eşiği” farklı olduğundan, bu yöntem uygulanırken bireysel farklılıklar ve etik sınırlar her zaman göz önünde bulundurulmalıdır.

Guthrie’nin diğer iki yöntemi olan “Eşik Yöntemi” ve “Zıt Tepki Yöntemi” hakkında da detaylı bir karşılaştırma makalesi hazırlamamı veya belirli bir alışkanlık için uygulama planı oluşturmamı ister misiniz?